/ Aktualności, Działalność edukacyjna, Kultura online W muzeum każdy znajdzie coś dla siebie – pamiątki z dawnych czasów, po dzielnych warszawiakach, ich fotografie. Ale czy potrafisz nazwać to, co widzisz przed sobą? Dowiedz się, co kryje się pod tajemniczymi słowami, na które możesz natrafić w metryczkach muzealnych eksponatów twoich ulubionych Rzeczy warszawskich i poznaj terminy, które opisują wydarzenia 1920 roku. Na końcu czeka Ciebie test, w którym sprawdzisz swoją wiedzę. Powodzenia! BAGNET Krótkie ostrze umocowane na lufie karabinu, wykorzystywane do bezpośredniej walki z przeciwnikiem. DOBOSZ To grający na bębnie członek wojskowej orkiestry. Inaczej nazywany tarabaniarz. Zygmunt Kamiński, Plakat Do broni! Ojczyzna was wzywa!, Warszawa 1920 | MHW 23557 DYWIZJA Wojskowa jednostka organizacyjna złożona z dowództwa i kilku pułków lub brygad, taktyczna część armii przeznaczona do prowadzenia walki zbrojnej z wrogiem. FRONT Teren, na którym prowadzone są bezpośrednie walki z wojskami nieprzyjaciela. FURAŻERKA Charakterystyczna dla stroju wojskowego miękka, podłużna czapka bez daszka. Zwykle była wykonywana z sukna lub innych lekkich tkanin. KASZKIET Wojskowa sztywna czapka z daszkiem, zwykle wykonywana ze skóry. Pojawiła się w Polsce w XIX wieku, jednak była noszona dłużej. W XX wieku kaszkietem zaczęto określać także męskie nakrycie głowy z daszkiem, o szerokim, okrągłym denku. KAWALERIA To rodzaj wojsk polskich, walczących konno. KRZYŻ WALECZNYCH Polskie odznaczenie wojenne ustanowione przez Radę Obron Państwa 11 sierpnia 1920 roku – nagrodę dla zasłużonych w wojnie polsko-radzieckiej. Nadawanie Krzyża Walecznych miało umożliwić nagradzanie większej liczby mężnych i odważnych żołnierzy, chroniąc tym samym od upowszechnienia najwyższe polskie odznaczenie – przywrócony wówczas order wojenny Virtuti Militari. Krzyż Walecznych, zakład grawerski Jana Knedlera, Warszawa 1920-21 | MHW 25143 MACIEJÓWKA Maciejówka to czapka o okrągłym denku, ze skórzanym daszkiem, nad którym zaczepiano sznurek lub paseczek. Zwykle wykonywano z ją granatowego sukna, czyli z gęstej, wełnianej tkaniny. To męskie nakrycie głowy, popularne od końca XIX wieku szczególnie na wsiach, w I połowie XX wieku zostało elementem stroju polskich wojskowych. NACZELNIK PAŃSTWA Tytuł najwyższego urzędnika – tymczasowej głowy państwa. Naczelnik Państwa miał najwyższą władzę w państwie – zarówno wojskową, jak i cywilną. Jego uprawnienia zostały jasno określone w Małej Konstytucji z 1919 r. Tytuł ten, w obliczu braku poparcia i zaufania społeczeństwa, w 1918 roku ustępująca Rada Regencyjna nadała marszałkowi Józefowi Piłsudskiemu, który nosił go do momentu wybrania w 1922 roku prezydenta RP, Gabriela Narutowicza. Popiersie Józefa Piłsudskiego, proj. Jan Małeta, wyk. Pierwsza Krajowa Fabryka Medali i Nagród Sportowych Adama Nagalskiego, Warszawa 1929 | MHW 25265 OFENSYWA To gwałtowny i intensywny atak na przeciwnika, zaplanowany na dużą skalę. Celem ofensywy jest przesunięcie linii frontu i odsunięcie wrogich wojsk od bronionego terenu. ORDER WOJENNY VIRTUTI MILITARI Order wojenny Virtuti Militari to najwyższe polskie odznaczenie, przyznawane jako forma uhonorowania zasłużonych za nieprzeciętne dokonania i postawy godne naśladowania w czasie wojny. Ten najstarszy na świecie order wojenny ustanowił król Stanisław August Poniatowski w 22 czerwca 1792 roku, który otrzymali dowódcy wojsk polskich po zwycięskiej bitwie pod Zieleńcami stoczonej 18 czerwca 1792 roku. Virtuti Militari to łaciński napis oznaczający Cnocie Wojskowej, a na odwrocie orderu umieszcza się napis „ Honor i Ojczyzna” oraz datę 1792, co jest bezpośrednim odwołaniem męstwa, odwagi i najwyższych wartości strzeżonych w czasie wojny. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku, przywrócono nadawanie orderu, zniesionego po upadku powstania listopadowego w 1831 roku. ORGANIZACJA PARAMILITARNA To grupy, oddziały zorganizowane i działające na wzór wojska, ale nie będące jego częścią, jak np. Straż Obywatelska. Do organizacji paramilitarnych wstępowali cywile – obywatele, chcący wesprzeć armię w działaniach. Do ich zadań należało było pilnowanie porządku, ochrona bezpieczeństwa i alarmowanie w razie zagrożenia. Odznaka Straży Obywatelskiej Warszawy, zakład grawerski Stanisława Lipczyńskiego, Warszawa 1920 | MHW 30648 PUŁK Wojskowa jednostka organizacyjna złożona z dowództwa i kilku pododdziałów. Pułk to oddział taktyczny, który jest samodzielny pod względem administracji i organizacji zadań. Zwykle pułk jest częścią związku taktycznego, brygady lub dywizji, prowadzącego wspólnie walki zbrojne, jednak może też występować osobno. ROGATYWKA Pierwotnie rogatywka (konfederatka), która pojawiła się w Polsce w XVI wieku, była męską czapą z kwadratowym denkiem, bez daszka, wykonywana z sukna. Jej brzegi były obszywane futerkiem, a niekiedy ozdabiano ją także piórami. Powszechnie była używana w XIX wieku przez powstańców oraz jako element stroju narodowego. Współcześnie pod hasłem „rogatywka” kryje się sztywna czapka wojskowa o czterech rogach, z daszkiem i kwadratowym denkiem, używana w czasie I Wojny Światowej. SANITARIUSZKA Kobieta opiekująca się chorymi i opatrująca rannych w szpitalach i punktach opatrunkowych w czasie wojny. Ich znakiem szczególnym był symbol krzyża. SAPER Osoba zajmująca się rozbrajaniem bomb i ładunków wybuchowych. SZEREGOWIEC To dawna nazwa najniższego stopnia wojskowego. Stopień szeregowego wprowadzono dopiero w 1976 roku. SZWADRON To pododdział kawalerii, czyli żołnierzy walczących na koniach. Szwadrony dodatkowo dzieli się na mniejsze jednostki: plutony i sekcje. SZWOLEŻER Żołnierz kawalerii, czyli jazdy poruszającej się na koniach. Szwoleżerowie należeli do jazdy lekkiej, co oznacza, że ich uzbrojenie i mundur nie były zbyt ciężkie. Szwoleżera można rozpoznać i odróżnić od innych kawalerzystów głównie po stroju – nosili oni okrągłe czapki. UŁAN Żołnierz polskiej kawalerii, czyli jazdy poruszającej się na koniach. Ułani należeli do jazdy lekkiej, ze względu na swój niewiele ważący pancerz i uzbrojenie: lance (drewniany kij zakończony metalowym grotem), szable, broń palna. Charakterystyczny strój ułanów polskich (z rogatywkami, kurtkami o obszernych klapach i spodniami z lampasami), powstał za panowania króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, który nadał taki wygląd założonemu przez siebie pułkowi ułanów królewskich. Sprawdź swoją wiedzę w naszym teście! (PDF) Przeczytaj artykuł o losach Bitwy przygotowany przez kuratorów Muzeum Warszawy!